Trương Vĩnh Ký - người đặt nền móng cho báo chí quốc ngữ Việt Nam

23 Tháng 11 2015
Người cập nhật :  

Trương Vĩnh Ký được coi là người đã đặt nền móng cho báo chí quốc ngữ Việt Nam. Ông là Tổng biên tập của tờ báo quốc ngữ đầu tiên “Gia Định báo”, cũng là cây bút chủ chốt của rất nhiều báo khác.

Trương Vĩnh Ký

Hiện nay, trên toàn quốc có hơn 1000 đầu báo, tạp chí, bản tin, tập san các loại với nội dung phong phú, hình thức đa dạng, đề cập hầu hết mọi lĩnh vực. Vai trò quan trọng của báo chí trong đời sống xã hội ngày nay càng được khẳng định và nâng cao. Để đạt được thành tựu rực rỡ đó, những người làm báo Việt Nam đã trải qua chặng đường phát triển đầy khó khăn, phấn đấu không ngừng suốt gần một thế kỷ rưỡi qua - từ nền móng những nhà báo đầu tiên.

Một học giả lớn

Trương Vĩnh Ký sinh ngày 6/10/1837, tại chợ Cái Mơn, làng Vĩnh Thành, tổng Minh Lý, huyện Tân Minh - Vĩnh Long (nay thuộc huyện Cái Mơn, tỉnh Bến Tre). Ông vốn tên Jean Baptiste Trương Chánh Ký, sau đổi thành Trương Vĩnh Ký, thường gọi là Pétrus Ký, hiệu là Sĩ Tài, quê tại Bến Tre, nhưng lên Sài Gòn từ thuở học sinh. Ông là con thứ ba của quan lãnh binh Trương Chánh Thi. Gia đình ông theo đạo Gia Tô. Do vậy, tuy làm quan võ ở tỉnh, nhưng cha ông thường bị vua quan triều đình nghi kỵ. 

Vào khoảng năm 1839 -1840, Lãnh binh Trương Chánh Thi được lệnh lên trấn nhậm một vùng ở Nam Vang và mấy năm sau thì bị mất ở đó khi các con còn nhỏ tuổi. Gia đình lâm vào cảnh túng thiếu, nhưng với lòng thương con, bà Nguyễn Thị Châu ngày đêm lam lũ, tần tảo quyết chí nuôi con ăn học. Lên tám tuổi, Trương Vĩnh Ký được một linh mục người Pháp đưa vào học Trường Dòng ở Cái Nhum. Ba năm theo học, ông đã khiến thầy giáo và bạn bè ngạc nhiên, nể phục vì trí thông minh và tính cần cù, hiếu học.

Năm 1849, Trương Vĩnh Ký xin được vào học trường Pinhalu, một trường ở Campuchia có nhiều học sinh từ các nước châu Á như Thái Lan, Myanmar, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào... theo học. Năm 1851, ông nhận được một trong ba học bổng nhà trường cấp cho học sinh ưu tú tiếp tục sang học ở Trường đạo Penang (Malaysia). Chính nơi đây, tài năng và trí thông minh của Trương Vĩnh Ký ngày càng được phát huy. Ông mê say các môn học và môn học nào cũng đạt thành tích xuất sắc. Đặc biệt, ông tỏ ra có năng khiếu về ngôn ngữ học, có niềm say mê và hứng thú đối với những ngôn ngữ khác nhau và biết thêm nhiều thứ tiếng như Khmer, Lào, Thái, Myanmar...

Với sự học hỏi và tìm tòi không ngừng, Trương Vĩnh Ký đã trở thành một học giả lớn. Ông thông thạo 15 thứ tiếng phương Tây, 11 thứ tiếng phương Đông. Ông cũng là thành viên Hội Nhân chủng và Khoa học miền Tây nước Pháp, Hội Chuyên học - nói tiếng phương Đông, Hội Chuyên khảo Văn hoá Á châu... Ông được người đương thời xếp vào danh sách 18 nhà bác học hàng đầu thế giới.

Bằng trí tuệ uyên bác và tinh thần làm việc cao, Trương Vĩnh Ký đã tạo ra một số lượng lớn các tác phẩm đồ sộ với hơn 100 bộ sách và hàng nghìn bài viết gồm nhiều thể loại, thuộc nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau, đáng làm chúng ta kinh ngạc. 

Mong muốn đưa những tiến bộ phương Tây vào trong nước, Trương Vĩnh Ký rất coi trọng, tin tưởng và phấn đấu cho tiếng Việt, cố gắng đưa nó thành một ngôn ngữ văn hóa phổ biến, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Trong lĩnh vực văn học quốc ngữ, ông - với tư cách là nhà ngôn ngữ đầu tiên của Việt Nam - đã là một trong số ít người tiên phong, chủ trương thiết lập câu văn xuôi với “tiếng An Nam ròng”, “câu văn trơn tuột như nói”... Ông cũng là một trong những nhà dịch thuật đầu tiên, nổi tiếng với việc dịch các tác phẩm tiếng Hán, tiếng Pháp sang tiếng Việt.

Vị Tổng biên tập của tờ báo quốc ngữ đầu tiên

Nhưng đáng nói nhất là công lao to lớn, vai trò quan trọng của Trương Vĩnh Ký trong lịch sử báo chí nước nhà. 

Ngày 16/9/1869, Thủy sư Ðô đốc Ohier ra quyết định bổ nhiệm Trương Vĩnh Ký làm toàn quyền cho tờ "Gia Định báo" - tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở Sài Gòn và cả Việt Nam, mà trước đó do người Pháp quản nhiệm. Với tài ứng xử lỗi lạc, kiến thức uyên bác, và lối hành văn đặc biệt, Trương Vĩnh Ký sớm nổi danh trên văn đàn. 

Tờ "Gia Ðịnh báo" khi còn do E.Po-tô quản nhiệm, chỉ là một bản dịch Việt văn của tờ báo Le Courrier de Sài Gòn, nhưng khi Trương Vĩnh Ký quản nhiệm thì tờ báo khác hẳn về cả hình thức, lẫn nội dung. Dù không thay đổi nhiều, nhưng về nội dung, ông đã tập trung vào ba chủ đích: cổ động tân học, truyền bá quốc ngữ và giáo dục quốc âm. Ông cũng luôn luôn khuyến khích các công chức Việt Nam viết bài vở hoặc gửi tin tức về cho tờ báo nhằm giúp họ tập luyện viết văn bằng chữ quốc ngữ và tập làm báo. 

Ông thành lập và làm tổng biên tập những tờ báo quốc ngữ đầu tiên, đồng thời là cây bút chủ chốt của rất nhiều báo khác. Ông đã đặt nền móng và dốc sức phát triển báo chí Việt Nam theo hướng toàn diện, rộng lớn về quy mô, chặt chẽ về kết cấu, đa dạng về phong cách và thuận tiện, gần gũi, hoà đồng về phương thức tiếp cận bạn đọc.

Năm 1876, ông trở thành Hội viên Hội Á Châu (Societe Asiatique). Ông được tặng nhiều huy chương về văn hóa của nước ngoài, trong đó, Viện Hàn lâm Pháp đã tặng ông Huy chương Ðệ nhị đẳng (1883) và Huy chương Ðệ nhất đẳng (1887). Ðây là những phần thưởng hiếm hoi đối với người Nam Bộ vào giữa thế kỷ 19.

Sau khi B.Pôn, Toàn quyền Ðông Dương mất (1886), ông chán nản việc chính trị, chán nản về sự tranh chấp của hai phía chính phủ Pháp và Việt, nên trở lại Sài Gòn làm giáo sư giảng dạy thổ ngữ Ðông phương ở Trường Hậu Bổ và Trường phiên dịch. Từ giai đoạn này cho đến những ngày cuối đời, ông để hết tâm trí vào việc nghiên cứu và viết các trước tác - sau này là những công trình khoa học có giá trị to lớn cho các nhà khoa học nước ta nghiên cứu, ứng dụng.

Về con người Trương Vĩnh Ký đã có rất nhiều sách báo bàn luận suốt thế kỉ qua, có cả tiếng chê hoà lẫn lời khen, tuy vậy, những đóng góp của ông trong việc phổ biến chữ Quốc ngữ và đổi mới, cách tân báo chí Việt Nam là không thể phủ nhận. 

Tác giả Võ Xuân Đàn trong cuốn Lịch sử nhà Nguyễn - một cách tiếp cận mới nhận xét về Trương Vĩnh Ký: “Xuất phát điểm của ông là tấm lòng với dân với nước, nhưng ở một khía cạnh nào đó, ông lại bị thực dân Pháp lợi dụng thành quả khoa học của mình để phục vụ cho hành động xâm lược của chúng. Chúng khai thác từ các công trình khoa học của Trương Vĩnh Ký về đất nước, con người, phong tục tập quán để thực hiện việc cai trị, nô dịch hiệu quả hơn; làm cho văn hoá Pháp, ngôn ngữ Pháp có điều kiện phổ biến trong dân chúng… Song, đứng về mặt lâu dài khách quan mà nói, thì thành quả hoạt động của Trương Vĩnh Ký trong lĩnh vực văn hoá khoa học rất có giá trị và hữu ích lúc đó và cả về sau này”.

Kim Ngân

Top
SJ Time - шаблон joomla Оригами